KAĞIT MALİYETLERİ

Maliyet, Üretimde bir mal elde edilinceye kadar harcanan değerlerin toplamı ya da üretim faktörlerine üretime katılmalarından dolayı ödenen katılım paylarının parasal ifadesidir. Hammaddenin ürün hale gelmesi için yapılan masrafların toplamına da maliyet denir. Diğer bir tanıma göre ise “maliyet” işletmelerin üretimde bulunabilmek için yaptıkları öz verilerin değer ve toplamıdır.

Bir tüccar, satın aldığı mala nasıl ki nakliye, gümrük, ardiye gibi, masraflarını ilave ederek o malın kendisine maliyetini bulup, bunun üzerine belli bir kar oranı ilave ederek satarsa; bir fabrika veya matbaada yaptığı işin maliyet fiyatını bilmeden çalışamaz ve yaşayamaz.

Eğer bir ürünün kaça mal edildiği saptanamazsa, ne kadar kar elde edildiği de belirlenemez. Bu durumda yeni üretime geçmede kararsızlıklar yaşanabilir, ödenecek vergi miktarı net bir şekilde ortaya çıkarılamayabilir.

Gazete maliyeti, sürekli denetim altında tutulduğunda, maliyetteki artışlar zamanında fark edilir, aynı zamanda bu denetim sayesinde üretimin hangi basamağında maliyet artışının yaşandığı tespit edilebilir.

Genel olarak tüm endüstri işletmeleri için yapılan klasik maliyet sınıflamaları basım, basın ve yayın kuruluşları içinde uygulanır. Diğerlerinden farklı olarak maliyetlerin üretim miktarıyla ilişkili ve maliyetlerin mamullere yüklemesiyle ilgili basın sektörüne has özellikler bulundurmaktadır. Bu açıdan sermaye, işletme, satış ve dağıtımda farklı maliyetler dikkat çekmektedir. Maliyetlerin üretim miktarına ya da ilişkilerine göre ayrımı da önemlidir. Maliyetlerin bu açıdan yapılan ayrımı işletme yönetiminin karar almak için sahip olması gereken bilgilerin oluşmasında önemli rol oynar. Örneğin bir basın işletmesi yöneticisi, baskı makinelerindeki atık kapasiteyi değerlendirmek için düşük bir fiyatla büyük hacimli bir sipariş alıp almamak konusunda karar verebilmek için bu üretimin neden olacağı değişken ve sabit maliyetleri bilmek durumundadır.

Tipo baskı yapan işletmede emek ağırlıklı üretim gerçekleştirilirken, ofset baskı yapan işletmede makine ağırlıklı üretim söz konusudur. Sabit maliyetlerin mamul birimi başına düşen payı üretim miktarı arttıkça azalır.

Sabit maliyetlerden birim başına düşen hisse 1000 adetlik üretimde 20 lirayken, 4000 adetlik üretimde 5 liraya düşer. Sürüm maliyeti düşürür.

Basın yayın kuruluşlarının en önemli maliyetini hammadde oluşturur. Kâğıt en önemli hammaddedir.

Basın işletmeleri geniş kapsamlı Pazar analizleri yaparak yaklaşık olarak talep miktarını hesaplayabilir. Üretime başlamadan önce ürünün özelliği pazarlama ve satış olarak bu analizlere dayandırılmalıdır. Yani, buna göre kağıt almalıdır.

Kullanılan kağıt tipi ve dolayısıyla gider, yayının türüne göre değişir ve gerek tirajla gerek sayfa sayısıyla orantılı olarak artar. Kağıt kalitesi ve fiyatının hep aynı kaldığı varsayılarak, nüsha sayısı ya da yazı, resim ve reklam olarak ölçülen alan artarsa, gazetelerin toplam gideri de artar. Tek nüshaya indirgenmiş olarak, kağıdın maliyeti, şayet fiyatı yükselirse sabit bir gider, sayfa sayısı artarsa da artan bir ekonomisi yoktur. Bundan dolayı kağıt fiyatındaki değişiklikler ve kağıt fiyatının belirlenme tarzı, kullandığı kağıt ortalama giderlerinin % 20’sini oluşturan basın için sürekli bir endişe kaynağıdır. Basın sektörünün en önemli sorunlarından bir kağıttır.

Örnek olarak bir gazetenin kağıt maliyeti;

YERELDE 10 SAYFALIK BİN ADET BASILAN GAZETENİN KAĞIT MALİYETİ
S.No	Sayfa Sayısı	Gazete Adedi	Birim Maliyeti	Toplam Maliyeti	Birim Satış Fiyatı	Top.Sat.Fiy.
1	10	1000	8,5 Kr.	87.5 TL	30 Kr.	300.00 TL
2	20	1000	17,5 Kr.	175 TL	50 Kr.	500.00 TL
Not: Bin adet gazete kağıdı 35 TL üzerinden hesaplanmıştır. Toplam bin adet basılan 10 sayfalık bir
gazete için toplam 2.500 adet gazete kağıdı harcanmaktadır. Bu hesaplamalar yerel gazeteler için
geçerlidir. Ulusal (genel) gazeteler, bobin kağıt kullandığından kağıt maliyetleri farklıdır. Ancak yine de
bu maliyetlere yakındır. Hesaplamalara, kalıp, boya, işçilik ve diğer üretim maliyetleri dahil
edilmemiştir.

Kağıtlar genel olarak 125'lik - 250'lik - 500'lük paketler halinde satışa sunulur.

Gerekli olan kağıt miktarı ve bize maliyeti şöyle hasaplanır:

Kuşe Kağıt Kg : 1850 TL

1. Hamur Kağıt : 1450 TL

70x100 : 7000

135 gr kullanalım

7000x135 : 945

945x500 :47.250 kg

Kağıdın Kilosu 1850 TL

1850x47. 2: 87.412 TL

135 gr 70x100 kuşe kağıdı bize: 87.412 TL mal olmaktadır.

Piyasada satılan bazı kağıtları satış fiyatları şu şekildedir.

1.hamur kağıt 35×50 70 gr. 10 kuruş

Yazar kasa rulo kağıtları 70×70mm 150 adet fiyat: 125,17 TL+KDV=147,70TL

A4 80 gr/m2 fotokopi kağıdı 150 adet fiyatı: 4.70+KDV= 5.08TL

64×90 FLIPCHART KAĞITLARI  35 YAPRAK RULO fiyat: 15.00+KDV=17.70 TL

11×24 cm 3 N 5,5 PERFORELİ 500’LÜ SÜREKLİ NORM KAĞIDI fiyat: 26.82TL+KDV= 3.16 TL

RENKLİ FOTOKOPİ A3 90 gr 500lü fiyat: 13.99 USD+KDV=22.41TL

TEKSİR KAĞITLARI A4 60 gr. 250 adet fiyat: 2.40 TL+KDV=2.59TL

Hem günlük yaşamda ham de basım alanında en önemli hammadde olan kağıt son yıllarda küresel ekonomik krizin de etkisiyle pahalanmakta ve dolayısıyla kullanıldığı alanda maliyeti artırmaktadır. Hatta bu nenle gazeteler kapanma riskiyle karşı karşıya kalmakta ve birçok yayınevi sektörden çekilmektedir.

Söz konusu maliyet artışıyla ilgili farklı değerlendirmelerde yapılıyor:

“Gazeteler, ölümcül bir maliyet artışı ve ölümcül bir reklam gelir düşüşüyle karşı karşıya…

Sakın ekonomik kriz nedeniyle bu durumun ortaya çıktığını sanmayın. Tam tersi bu trend küresel mali krizden önce başladı ve kriz ile birlikte etkisi ölümcül boyutlara çıktı...

Şurası bir gerçek ki 50 yıl sonra hayatımızda gazeteler olmayacak.

Biz bu güne dönelim.

Maliyet artışının birincil nedeni dolar bazında kâğıt fiyatlarındaki artış. Türkiye gibi ülkelerde bu maliyete bir de yerel para biriminin değer kaybının yarattığı etki eklenir.

Ortalama kağıt maliyeti 2005 yılında 650 dolar, 2007 yılında 775 dolar ve 2008 yılında ise 810 dolar oldu. 2009 yılında ise 850 dolara doğru tırmanıyor.

2008 yılında 1 ton gazete kâğıdı bin 20 liraydı. Bugün 1 ton gazete kâğıdının fiyatı bin 400 lira. TL bazında yüzde 40 artıştan bahsediyoruz.

Gazete maliyetleri içinde büyük payı olan kâğıdı dolar ile satın alıyor, satarken TL elde ediyorsunuz. Bu da zararın büyümesine yol açıyor.”

Bu durumu Hürriyet üzerinde rakamlarla açıklarsak; Hürriyet ortalama 89 sayfa üzerinden 150 milyon adet gazete basabilmek için 78 bin 464 ton gazete kâğıdı satın almış,  gazete kâğıdına 63 milyon 241 bin dolar ödemiş. 2009 yılının ilk dokuz ayında Hürriyet bu kez aynı miktarda gazete kâğıdı için 65 milyon dolar ödeyecek. Yani; Hürriyet'in 2009 yılında bir gazete için satın aldığı kâğıdın değeri 70 kuruşa çıktı.

Gazeteler bu haldeyken kitap sektörü nasıl?, Küresel kriz kitap dünyasını da vurdu. Türkiye kitap sektörü bu günlerde ithal kağıt maliyetlerinin altında eziliyor. Piyasalardaki nakit darlığı kâğıt tedarikçilerini peşin çalışmaya itince, kriz öncesine kadar vadeli çalışabilen yayınevleri de sıkıntıya girdi. Hammaddesinin tamamına yakınını dövizle yurtdışından ithal etmek durumunda olan yayınevleri, artan maliyetlerden dolayı, planlarını revize ederken kitapların 2009 baskıları da riske girdi.

Ağustosta 1.80 TL seviyesinde olan euronun krizle 2.13 TL'ye çıkmasıyla kağıt maliyetlerinde sadece kurdan dolayı yüzde 17'ye yakın artış oldu. Bu yüzden vadeli satıştan peşin satışa geçen tedarikçiler, yayınevlerini zora soktu. Pek çok yayınevi, 2009'da yayımlamayı planladıkları yeni kitaplarda daha seçici davranmaya yönelirken artan maliyetlerin küçük yayınevlerinin kapanmasına yol açabileceği belirtiliyor. Kriz nedeniyle tüketimin ertelenmesi ve Türkiye'de zaten düşük olan kitap okuma alışkanlığı arasında sıkışan sektör, yüzde 20'ye yakın artan maliyetleri kitap fiyatlarına yansıtmamanın yollarını arıyor.

Basımın en önemli parçası hatta Marksist ekonomiye göre tanımlarsak “metası” kağıt artan maliyetlerle basını tehdit ediyor.Öyle görünüyor ki,daha çok kişi elinde kalem ve olmazsa olmaz kağıtla maliyet hesabı yapacak. Kağıt daha çok kişinin canını yakacak….

KAYNAKÇA:

DAĞLI, Nevzat;

 (1985). Gazete Yayınlama Teknikleri, Ankara

Hürriyet gazetesi, arşiv (konuyla ilgili köşe yazılarından derleme)

NADİNE, Desmoulins Toussaint;

(1991) Medya Ekonomisi, İstanbul.

ÖZKAN, Işık;

(1989), Basım ve Basın İşletmeciliği, İzmir

RÖPORTAJLAR:

ERAY AKÇA

KÜTAHYA MANŞET GAZETESİ GENEL YAYIN YÖNETMENİ VE SAHİBİ

ABDULLAH KOLTUK

TRT TÜRK İÇ HABERLER EDİTÖRÜ

,

İLEF Medya Ekonomisi dersi ödevi